Po co wam to?
Umiejętność pisania i analizowania scenariuszy oraz dramatów to nie tylko przydatna kompetencja dla przyszłych dramatopisarzy. To także doskonały sposób na pogłębienie znajomości języka angielskiego, zrozumienie niuansów dialogów i rozwój kreatywnego pisania. Znajomość konwencji tego gatunku przyda wam się podczas studiów literaturoznawczych, przy tworzeniu własnych tekstów lub nawet w biznesie, gdzie storytelling staje się coraz ważniejszym narzędziem komunikacji.
Jak to działa?
Scenariusze (ang. scripts) i dramaty (ang. plays, dramas) to specyficzne formy literackie przeznaczone do wystawienia na scenie, nagrania jako film lub serial. W przeciwieństwie do powieści czy opowiadań, które opisują wydarzenia, myśli i uczucia bohaterów, scenariusze i dramaty opierają się głównie na dialogach i zwięzłych didaskaliach.
Podstawowe elementy scenariusza:
- Heading/Scene Heading (nagłówek sceny) – określa miejsce i czas akcji
- INT. APARTMENT – DAY (WNĘTRZE. MIESZKANIE – DZIEŃ)
- EXT. CENTRAL PARK – NIGHT (PLENER. CENTRAL PARK – NOC)
- Action (opis akcji) – krótkie, zwięzłe opisy tego, co się dzieje w scenie
- John enters the room, looking exhausted. He throws his keys on the table.
- (John wchodzi do pokoju, wyglądając na wyczerpanego. Rzuca kluczyki na stół.)
- Character Name (imię postaci) – zapisane wielkimi literami przed kwestią
- JOHN
- MARY
- Dialogue (dialog) – kwestie wypowiadane przez postacie
- JOHN: I can’t believe what happened today.
- (JOHN: Nie mogę uwierzyć w to, co się dziś wydarzyło.)
- Parentheticals (uwagi w nawiasach) – wskazówki dotyczące sposobu wypowiadania kwestii
- MARY: (sarcastically) Oh, really? Tell me more.
- (MARY: (sarkastycznie) Och, naprawdę? Opowiedz mi więcej.)
- Transitions (przejścia) – wskazówki dotyczące przejść między scenami
- CUT TO: (CIĘCIE DO:)
- FADE OUT (WYGASZENIE)
Przykłady z życia:
Oto fragment scenariusza przetłumaczony na język polski:
INT. COFFEE SHOP - MORNING Zatłoczona kawiarnia w centrum miasta. ALICE (28, ubrana w biznesowy strój) czeka przy ladzie na swoje zamówienie. BARISTA przygotowuje kawę. BARISTA (z uśmiechem) Vanilla latte for Alice! ALICE (rozglądając się nerwowo) Thanks. Alice odbiera kawę i kieruje się do stolika, gdy wpada na MARKA (30, niedbale ubrany, z laptopem pod pachą). Kawa rozlewa się na jego koszulę. ALICE (przerażona) Oh my God! I'm so sorry! Let me help you. MARK (wycierając koszulę) It's fine, really. Needed an excuse to buy a new shirt anyway. ALICE I insist on paying for the cleaning. Or a new shirt. MARK (z uśmiechem) How about you pay for a coffee instead? This one seems to be wearing my shirt now. Alice uśmiecha się z ulgą. CUT TO:
Tłumaczenie dialogów:
BARISTA: Waniliowe latte dla Alice!
ALICE: Dzięki.
ALICE: O mój Boże! Tak bardzo przepraszam! Pozwól, że ci pomogę.
MARK: W porządku, naprawdę. I tak potrzebowałem wymówki, żeby kupić nową koszulę.
ALICE: Nalegam, żeby zapłacić za pranie. Albo nową koszulę.
MARK: A może zamiast tego zapłacisz za kawę? Ta najwyraźniej teraz nosi moją koszulę.
Różnice między scenariuszem filmowym a dramatem teatralnym:
W dramacie teatralnym (ang. stage play):
- Podział na akty i sceny (acts and scenes)
- Bardziej rozbudowane didaskalia opisujące scenografię
- Mniej lokalizacji ze względu na ograniczenia sceny
- Format: akt, scena, dialog, didaskalia
W scenariuszu filmowym (ang. screenplay):
- Podział na sceny (scenes)
- Bardziej techniczne wskazówki dotyczące ujęć kamery
- Wiele lokalizacji i przejść między nimi
- Format: nagłówek sceny, opis akcji, dialog, przejścia
Zasady do zapamiętania
| Element | Angielski termin | Format | Przykład |
|---|---|---|---|
| Nagłówek sceny | Scene Heading | Wielkie litery, INT./EXT. | EXT. BEACH – SUNSET |
| Opis akcji | Action | Akapit, czas teraźniejszy | Sarah walks slowly across the empty beach. |
| Imię postaci | Character Name | Wielkie litery, wyśrodkowane | SARAH |
| Dialog | Dialogue | Normalny tekst, wcięty | I thought you’d never come. |
| Uwagi do dialogu | Parenthetical | W nawiasach, wcięte | (whispers) |
| Przejście | Transition | Wielkie litery, do prawej | FADE TO BLACK |
Sprawdź się!
Ćwiczenie:
- Jaki jest angielski odpowiednik terminu „didaskalia”?
- Jak poprawnie zapisać w scenariuszu filmowym, że akcja dzieje się wewnątrz kawiarni w nocy?
- Jak nazywa się część scenariusza opisująca działania i zachowania postaci?
- Co to są „parentheticals” w kontekście scenariusza?
- Jaka jest główna różnica między scenariuszem filmowym a dramatem teatralnym?
Odpowiedzi:
- Stage directions (w dramacie teatralnym) lub action (w scenariuszu filmowym) – didaskalia to wskazówki dla aktorów i reżysera.
- INT. CAFE – NIGHT – „INT.” oznacza interior (wnętrze), następnie lokalizacja i pora dnia.
- Action (akcja) – ta część scenariusza opisuje, co robią postacie, jak wyglądają i jak reagują.
- Parentheticals to uwagi w nawiasach wskazujące, w jaki sposób postać wypowiada swoje kwestie (np. szeptem, ze złością).
- Dramaty teatralne są podzielone na akty i sceny, zawierają bardziej szczegółowe opisy scenografii, natomiast scenariusze filmowe mają bardziej techniczny charakter, zawierają wskazówki dotyczące ujęć kamery i mogą obejmować więcej lokalizacji.
Jak to zapamiętać?
Wyobraźcie sobie, że wasza codzienność jest jak film lub sztuka teatralna. Spróbujcie przez jeden dzień „zapisać” wasze interakcje w formie scenariusza. Zauważycie, jak inaczej patrzy się na dialogi, gdy trzeba je zapisać w określonej formie. Zapiszcie krótką scenę z waszego życia używając właściwego formatu scenariusza.
Co zapamiętać?
- Scenariusze i dramaty opierają się głównie na dialogach i zwięzłych opisach akcji, bez rozbudowanych opisów myśli czy uczuć postaci.
- Format scenariusza ma ściśle określoną strukturę, która obejmuje nagłówki scen, opisy akcji, imiona postaci, dialogi i przejścia.
- Scenariusze filmowe i dramaty teatralne różnią się formatem i konwencjami ze względu na specyfikę medium.
- W scenariuszach używamy czasu teraźniejszego, aby nadać dynamikę akcji.
- Pisząc scenariusz, zawsze myślcie o wizualnej stronie opowieści – co widz zobaczy i usłyszy, a nie co postacie myślą.